ABD’nin bir İran kargo gemisine el koymasının ardından ABD ve İran arasındaki ateşkesin bozulabileceği endişeleriyle petrol fiyatları bugün yüzde ‘dan fazla yükseldi; Hürmüz Boğazı’ndaki trafik ise büyük ölçüde durdu.
Reuters’in haberine göre; ABD’nin bir İran kargo gemisine el koyması ve Hürmüz Boğazı’ndan geçişin büyük ölçüde durması sonrasında ABD ile İran arasındaki ateşkesin bozulabileceği endişeleriyle petrol fiyatları bugün errken saatlerdeki işlemlerde yüzde 6’dan fazla arttı.
Brent petrol vadeli işlemleri 07:52 GMT itibarıyla 5,51 dolar veya yüzde 6,1 artarak varil başına 95,89 dolara yükselirken, ABD Batı Teksas Ham Petrolü de 5,46 dolar veya yüzde 6,5 artışla 89,31 dolara çıktı.
İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan tüm ticari gemilere ateşkes süresince açık olduğunu açıklaması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın boğazı bir daha asla kapatmayacağına dair söz verdiğini söylemesi ile petrol fiyatları Cuma günü yüzde 9 oranında düşüş göstererek 18 Nisan’dan bu yana en büyük günlük düşüşü kaydetmişti.
Ham petrol üretiminin azalması piyasayı sarsıyor
ABD, İran limanlarına yönelik ablukayı sürdürürken, İran da savaştan önce dünyanın petrol arzının beşte birini karşılayan boğaza yönelik kendi ablukasını önce kaldırdı, sonra yeniden uygulamaya koydu.
Bölgede günde 10-11 milyon varil ham petrolün üretiminin durdurulması nedeniyle piyasa temelleri kötüleşiyor. MST Marquee araştırma başkanı Saul Kavonic, “Petrol piyasaları, sahadaki gerçeklerden ziyade, ABD ve İran’ın sosyal medyada yaptığı değişken paylaşımlara tepki olarak dalgalanmaya devam ediyor; oysa petrol akışının hızlı bir şekilde yeniden başlaması zorlu bir süreç olmaya devam ediyor” dedi.
Kpler verilerine göre, Cumartesi günü boğazdan petrol, sıvılaştırılmış petrol gazı, metal ve gübre taşıyan 20’den fazla gemi geçti; bu, 1 Mart’tan bu yana boğazdan geçen gemi sayısının en yüksek seviyesi oldu.
İran savaşı 50 milyar doların üzerinde ekonomik kayba neden oldu
ABD – İran savaşı, ilk 50 gününde 50 milyar dolar değerinde petrol kaybına yol açtı. Bu, dünyadaki tüm araçların 11 günlük tüketimine eşdeğer. Toparlanma ise yıllar alacak. Savaş nedeniyle petrol ticaretinde oluşan açığın, dünyadaki tüm araçların 11 gün yola çıkmamasına eşdeğer olduğu hesaplanıyor.
Veri şirketi Kpler’e göre, savaşın başladığı Şubat ayından bu yana küresel piyasadan 500 milyon varilden fazla ham petrol çekildi. Bu, tarihte yaşanan en büyük enerji arzı kesintisi olarak kayıtlara geçti.
Piyasaya sunulamayan 500 milyon varil petrol, küresel havacılık talebinin 10 hafta askıya alınmasına, dünyadaki tüm araçların 11 gün yola çıkmamasına ya da küresel ekonominin beş gün boyunca hiç petrol kullanmamasına eşdeğer. Aynı miktar, ABD’nin yaklaşık bir aylık petrol talebine ya da tüm Avrupa’nın bir ayı aşkın petrol ihtiyacına karşılık geliyor.
Buna ek olarak bu rakam, ABD ordusunun 2021’de paylaştığı bilgi dikkate alındığında, yaklaşık 6 yıllık yakıt tüketimine denk düşüyor. Bu aynı zamanda, uluslararası denizcilik sektörünün yaklaşık 4 aylık yakıt ihtiyacını da karşılayabilecek büyüklükte.
Bu rakam Almanya’nın yıllık gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) yüzde birine ya da Letonya veya Estonya gibi küçük ülkelerin tüm GSYİH’sine eşdeğer.
Körfez ülkeleri üretimi neredeyse sıfırladı
Körfez ülkeleri, günlük yaklaşık 8 milyon varil olarak seyreden ham petrol üretimini Mart ayında neredeyse sıfıra düşürmek zorunda kaldı. Bu rakam, dünyanın en büyük petrol şirketlerinden Exxon Mobil ile Chevron’un toplam üretimine neredeyse eşit düzeyde.
Kpler verilerine göre; Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ın jet yakıtı ihracatı, Şubat’taki yaklaşık 19,6 milyon varilden Mart ve Nisan aylarında toplamda yalnızca 4,1 milyon varil oldu. Bu ihracat kaybı, New York JFK Havalimanı ile Londra Heathrow arasında yaklaşık 20 bin gidiş-dönüş uçuş gerçekleştirmeye yetecek miktara karşılık geliyor.
Toparlanma yıllar alabilir
Analistlere göre, krizin artçı sarsıntıları önümüzdeki ay ve yıllarda hissedilmeye devam edecek. Bu belirsizlik ortamında ülkeler rezervlerini hızla tüketiyor. Küresel petrol stokları Nisan ayında yaklaşık 45 milyon varil düştü. Mart sonundan bu yana üretim kesintileri yaklaşık 12 milyon varile ulaştı.
